«Πυρηνικά σύννεφα» πάνω από τον πλανήτη - Ένας κόσμος χωρίς περιορισμούς ξεκινά αυτή την εβδομάδα
Τέλος εποχής για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων: Λήγει η συνθήκη New START, φόβοι για νέα κούρσα εξοπλισμών.
Η εποχή του ελέγχου των πυρηνικών οπλοστασίων μπαίνει πλέον σε μία Terra Incognita ή -αν θέλετε- σε αχαρτογράφητα νερά, καθώς αυτή την εβδομάδα εκπνέει η New START, η τελευταία δεσμευτική διεθνής συνθήκη που περιόριζε το μέγεθος των αναπτυγμένων πυρηνικών όπλων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας.
Η συνθήκη, η οποία θέτει ανώτατο όριο στους επιχειρησιακούς πυραύλους και τις πυρηνικές κεφαλές των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη, λήγει επίσημα αυτή την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου. Όπως αναφέρεται σε άρθρο των Financial Times, με τις προοπτικές νέων διαπραγματεύσεων να εμφανίζονται εξαιρετικά περιορισμένες, αναλυτές προειδοποιούν ότι ανοίγει ο δρόμος για μια νέα περίοδο πυρηνικής αντιπαράθεσης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
«Βρισκόμαστε πλέον στο κατώφλι μιας νέας κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών», εκτιμά ο Τζέιμς Άκτον, συνδιευθυντής του προγράμματος πυρηνικής πολιτικής στο Carnegie Endowment for International Peace, τονίζοντας ότι είναι εξαιρετικά απίθανο να υπάρξει στο μέλλον νέα συμφωνία που να περιορίζει αριθμητικά τα πυρηνικά όπλα.
Πάνω από μισός αιώνας συμφωνιών φτάνει στο τέλος του
Η λήξη της συνθήκης New START σηματοδοτεί το τέλος μιας περιόδου πάνω των 50 ετών, κατά την οποία Ουάσιγκτον και Μόσχα –παρά τη βαθιά καχυποψία εκατέρωθεν– επιχειρούσαν να θέσουν όρια στα πυρηνικά τους οπλοστάσια. Η διαδρομή αυτή ξεκίνησε το 1972 με τους Ρίτσαρντ Νίξον και Λεονίντ Μπρέζνιεφ και κορυφώθηκε στη δεκαετία του ’80 με τις συνομιλίες Ρόναλντ Ρίγκαν και Μιχαήλ Γκορμπατσόφ.
Η πρώτη ουσιαστική συμφωνία, η START I, υπογράφηκε το 1991, λίγο πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, θεσπίζοντας για πρώτη φορά μηχανισμό επιθεωρήσεων. Η New START, που υπογράφηκε το 2010 και παρατάθηκε το 2021, περιόριζε τις ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές κάθε πλευράς στις 1.550 – αριθμός που εξακολουθεί να αρκεί για την καταστροφή μεγάλου μέρους του πλανήτη αν κάποιος κρίνει σκόπιμο να... πατήσει το κουμπί.
Πολιτικές δηλώσεις, αλλά χωρίς δεσμεύσεις
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι δύο πλευρές να συνεχίσουν εθελοντικά να τηρούν τα όρια της συνθήκης. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε την πρόταση «καλή ιδέα», δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί επισήμως, δηλώνοντας ωστόσο ότι θα προτιμούσε μια «καλύτερη» συμφωνία που να περιλαμβάνει και την Κίνα.
Αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου επισημαίνουν ότι ο Τραμπ έχει επανειλημμένα μιλήσει για την ανάγκη περιορισμού της πυρηνικής απειλής, ωστόσο οι συνομιλίες κατέρρευσαν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Ένα χρόνο αργότερα, η Μόσχα ανέστειλε επίσημα τη συμμετοχή της στη συνθήκη, αφήνοντας ανοικτό ακόμη και το ενδεχόμενο επανέναρξης πυρηνικών δοκιμών.
Κρεμλίνο: Είμαστε έτοιμοι για έναν νέο κόσμο χωρίς περιορισμούς στα πυρηνικά
Χαρακτηριστικές είναι οι δηλώσεις του Ρώσου υφυπουργού Εξωτερικών, αρμόδιου για ζητήματα ελέγχου των εξοπλισμών Σεργκέι Ριαμπκόφ, ο οποίος ανέφερε σήμερα Τρίτη (3/2) ότι η Μόσχα είναι έτοιμη για τη νέα πραγματικότητα ενός κόσμου χωρίς ελέγχους και περιορισμούς στα πυρηνικά όπλα.
Αν η Μόσχα και η Ουάσινγκτον δεν καταλήξουν σε κάποιου είδους διμερή συνεννόηση της τελευταίας στιγμής, η ισχύς της συνθήκης New START, η οποία υπογράφηκε το 2010 από τον Αμερικανό πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα και τον Ρώσο πρόεδρο Ντίμτρι Μεντβέντεφ, θα εκπνεύσει στις 5 Φεβρουαρίου.
«Η απουσία απάντησης είναι επίσης απάντηση» δήλωσε από το Πεκίνο ο Ριαμπκόφ, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS, αναφερόμενος στην απουσία απάντησης από την Ουάσινγκτον σε ρωσικές προτάσεις για να παραταθούν οι περιορισμοί της New Start. Η Ρωσία είναι έτοιμη για τη νέα πραγματικότητα όπου οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του κόσμου δεν θα έχουν όρια για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, δήλωσε ο Ριαμπκόφ.
Ο ίδιος δήλωσε επίσης ότι η Ρωσία υποστηρίζει τη θέση της Κίνας στον έλεγχο των εξοπλισμών.
Η ουσία δεν ήταν μόνο τα όρια, αλλά η διαφάνεια
Πέρα από τους αριθμητικούς περιορισμούς, η New START προέβλεπε εκτεταμένο μηχανισμό επιθεωρήσεων, ανταλλαγής δεδομένων και ειδοποιήσεων, που θεωρούταν κρίσιμος για την αποφυγή τυχόν... παρεξηγήσεων. Η διαδικασία αυτή «πάγωσε» την περίοδο της πανδημίας και σταμάτησε πλήρως το 2023.
Όπως τονίζουν ειδικοί, χωρίς επαναφορά των επιθεωρήσεων, ακόμη και μια εθελοντική παράταση των ορίων θα έχει περιορισμένη αξία.
Νέα όπλα, νέες ισορροπίες
Το κλίμα δυσπιστίας επιβαρύνεται περαιτέρω από την ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων που δεν καλύπτονται από τη συνθήκη, όπως τα ρωσικά πυρηνικά συστήματα Burevestnik και Poseidon, αλλά και τα υπερηχητικά όπλα. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον προωθεί το φιλόδοξο σχέδιο αντιπυραυλικής άμυνας «Golden Dome», το οποίο η Μόσχα χαρακτηρίζει ιδιαίτερα προκλητικό.
Στο σκηνικό αυτό προστίθεται και η Κίνα, της οποίας το πυρηνικό οπλοστάσιο μεγαλώνει με ραγδαίους ρυθμούς. Αν και ΗΠΑ και Ρωσία εξακολουθούν να κατέχουν περίπου το 86% των παγκόσμιων πυρηνικών όπλων, η άνοδος του Πεκίνου περιπλέκει κάθε συζήτηση για νέο πλαίσιο ελέγχου.
Μπροστά σε ένα αβέβαιο μέλλον
Αναλυτές συμφωνούν ότι η λήξη της New START δεν αφορά μόνο μία συνθήκη, αλλά αντανακλά μια ευρύτερη αποδόμηση της εμπιστοσύνης και της βούλησης για διεθνή έλεγχο των εξοπλισμών. Το αν θα υπάρξει νέα συμφωνία ή αν ο κόσμος εισέρχεται σε μια ανεξέλεγκτη πυρηνική εποχή, παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της διεθνούς πολιτικής σκηνής.
